Hôm thì táo bón, hôm lại tiêu chảy, bụng lúc đau âm ỉ lúc lại sôi ùng ục — tình trạng này khiến nhiều người khó chịu kéo dài mà không rõ nguyên nhân. Nếu diễn ra thường xuyên và kèm theo những thay đổi trong thói quen đi ngoài, đây có thể là dấu hiệu của hội chứng ruột kích thích (IBS), một rối loạn chức năng tiêu hóa mạn tính nhưng có thể cải thiện đáng kể khi được chăm sóc đúng cách. Bài viết dưới đây giúp bạn hiểu bản chất của táo bón – tiêu chảy xen kẽ, vì sao đường ruột trở nên “nhạy”, và cách ổn định tiêu hóa một cách thực tế, dễ áp dụng.

Táo bón – tiêu chảy xen kẽ có phải bệnh lý nguy hiểm?

Táo bón – tiêu chảy xen kẽ không phải là bệnh lý cấp tính hay đe dọa tính mạng. Đây là biểu hiện đặc trưng của IBS thể hỗn hợp (IBS-M) — một dạng rối loạn chức năng đường ruột khiến nhu động ruột hoạt động “không đều”: lúc tăng co bóp quá mức gây tiêu chảy, lúc lại chậm quá mức gây táo bón.

Điểm đặc biệt của IBS là ruột không bị tổn thương thực thể, nội soi vẫn bình thường, xét nghiệm không có dấu hiệu viêm nặng. Nhưng người bệnh lại chịu nhiều khó chịu: đầy hơi, đau bụng, chướng bụng, mót rặn, cảm giác đi ngoài chưa hết, ăn vào là muốn đi vệ sinh. Tình trạng này kéo dài ảnh hưởng đến sinh hoạt, giấc ngủ và năng lượng trong ngày.

IBS gây ra nhiều rối loạn trong sinh hoạt

Dấu hiệu nào cho thấy bạn có thể đang mắc IBS?

Người bị IBS-M thường nhận thấy một số thay đổi rõ rệt trong thời gian dài: phân lúc rắn lúc lỏng, bụng khó chịu nhiều giờ liền trước khi đi ngoài, cơn đau giảm sau khi đi tiêu, thỉnh thoảng buồn nôn, ăn không ngon hoặc cảm giác quá “bí” dù ăn uống bình thường.

Đôi khi, người bệnh phải luôn “canh” phòng vệ sinh khi đi làm, đi chơi; hoặc phải thay đổi thực đơn liên tục vì không biết hôm đó đường ruột sẽ phản ứng thế nào. Điều này khiến nhiều người dễ bị stress và lo lắng, càng làm triệu chứng nặng thêm — tạo ra một vòng xoắn khiến IBS kéo dài hơn dự kiến.

Tuy nhiên, có một số dấu hiệu không nên xem là IBS, vì có thể liên quan các bệnh lý tiêu hóa nặng hơn: đi ngoài ra máu, sụt cân nhanh, sốt kéo dài, tiêu chảy liên tục không giảm, mất nước, đau bụng từng cơn dữ dội. Trong những trường hợp này, bạn cần đi khám để loại trừ bệnh lý viêm ruột, nhiễm khuẩn hoặc các vấn đề đại tràng khác.

Đi vệ sinh nhiều lần/ngày là điền phiền toái mà những người mắc hội chứng IBS gặp phải

Vì sao đường ruột “dễ kích thích” đến vậy?

IBS không hình thành từ một nguyên nhân duy nhất. Phần lớn người bệnh đều có đường ruột nhạy cảm, nghĩa là ruột phản ứng mạnh với các thay đổi nhỏ trong ăn uống hoặc tâm lý. Một đĩa đồ cay, một ly cà phê đậm, một giấc ngủ ít hơn bình thường, hay một ngày áp lực kéo dài đều có thể trở thành “cú hích” khiến ruột co thắt bất thường.

Bên cạnh đó, sự mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột cũng đóng vai trò quan trọng. Khi lợi khuẩn giảm đi vì ăn uống thất thường, làm việc căng thẳng hoặc sau khi dùng kháng sinh, ruột dễ bị đầy hơi, khó tiêu và chướng bụng. Lâu dần, ruột trở nên nhạy cảm hơn bình thường, gây nên các đợt táo bón – tiêu chảy xen kẽ.

Một số người xuất hiện IBS sau các đợt tiêu chảy cấp, ngộ độc thực phẩm hoặc nhiễm khuẩn đường tiêu hóa. Khi hệ tiêu hóa “bị tổn thương” trong thời gian đó, việc phục hồi không đủ tốt có thể khiến ruột phản ứng bất thường lâu dài.

Một số tác nhân có thể gây kích thích đường ruột

Chăm sóc đúng cách khi bị táo bón – tiêu chảy xen kẽ

Điều đầu tiên cần nhớ là IBS là tình trạng mạn tính, không có thuốc “chữa khỏi ngay” nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu chăm sóc đúng. Mục tiêu chính là giữ cho đường ruột ổn định, giảm kích thích và duy trì nhu động ruột ở mức đều đặn.

Về ăn uống, bạn nên ưu tiên thực phẩm dễ tiêu, tránh thay đổi khẩu phần đột ngột và quan sát xem cơ thể phản ứng với nhóm thực phẩm nào. Trong những ngày tiêu chảy nhiều, các món nhẹ như cháo, súp, thịt nạc, cơm trắng thường dễ chịu hơn. Khi táo bón chiếm ưu thế, việc bổ sung chất xơ tan từ trái cây chín, khoai lang, rau củ nấu mềm sẽ giúp phân mềm hơn và giảm cảm giác bí.

Sinh hoạt đều đặn cũng quan trọng không kém. Ruột rất nhạy với căng thẳng, vì vậy dành thời gian nghỉ ngơi, ngủ đủ giấc và vận động nhẹ mỗi ngày là chìa khóa để giảm tần suất các đợt rối loạn. Một thói quen đơn giản như đi bộ 20 phút sau bữa tối hoặc cố định giờ đi vệ sinh mỗi sáng có thể tạo ra khác biệt rõ rệt.

Nên chọn các loại thực phẩm dinh dưỡng, dễ ăn để tiêu hóa thêm khỏe

Vai trò của men vi sinh trong hỗ trợ IBS-M

Khi hệ vi sinh đường ruột mất cân bằng, việc bổ sung men vi sinh từ nguồn uy tín có thể giúp ruột “ổn định” hơn. Một số chủng lợi khuẩn được nghiên cứu cho thấy có khả năng hỗ trợ cải thiện đầy hơi, điều hòa phân và giảm khó chịu bụng ở người có đường ruột nhạy cảm.

Trong nhóm này, Bifidobacterium longum BB536 — có trong bột men vi sinh BB536 Morinaga do Tomita phân phối — là một trong những chủng được biết đến nhiều về khả năng hỗ trợ cân bằng vi sinh và giúp hệ tiêu hóa hoạt động êm hơn. Sản phẩm thường được gợi ý trong các trường hợp rối loạn chức năng tiêu hóa hoặc loạn khuẩn đường ruột, vốn là tình trạng rất hay gặp ở người bị IBS-M. Dù vậy, men vi sinh chỉ là giải pháp hỗ trợ và nên kết hợp với ăn uống – sinh hoạt đúng cách để đạt hiệu quả tốt hơn.

Táo bón – tiêu chảy xen kẽ có thể gây mệt mỏi kéo dài, nhưng bạn hoàn toàn có thể kiểm soát tình trạng này bằng cách chăm sóc ruột đúng nhịp, quan sát cơ thể và điều chỉnh lối sống hợp lý. Nhận diện đúng vấn đề, ăn uống điều độ, giảm căng thẳng và cân nhắc thêm men vi sinh uy tín khi cần đều là những bước quan trọng để ruột “dễ chịu” hơn mỗi ngày. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu cảnh báo, bạn nên đến khám chuyên khoa để có hướng dẫn phù hợp và yên tâm hơn trong quá trình chăm sóc sức khỏe tiêu hóa của mình.